Kryzys w małżeństwie to niezwykle trudny czas w którym wiele osób staje przed wyborem: czy ostatecznie się rozstać, czy może spróbować uporządkować wzajemne relacje zachowując formalny związek? Separacja to narzędzie prawne, które pozwala małżonkom zrobić krok w stronę samodzielności i zabezpieczenia własnych interesów bez definitywnego zakończenia małżeństwa. Okazuje się jednak, że mało kto dokładnie wie co niesie za sobą separacją, co daje i czemu właściwie służy. Idąc dalej, mało kto wie jakie są skutki orzeczenia separacji formalnej oraz co to właściwie oznacza.

Czym jest separacja?

Separacja to instytucja prawna, która pozwala sądownie uregulować rozstanie małżonków bez definitywnego zakończenia małżeństwa i przy jednoczesnym uchyleniu wspólnoty majątkowej. Osoby pozostające w separacji nadal są formalnie żoną i mężem, przy czym nie mogą zawrzeć nowego związku, a także zobowiązane są do wzajemnej pomocy zarówno materialnej, jak i niematerialnej. Sąd reguluje również sposób korzystania ze wspólnej nieruchomości, dlatego separacja nie zawsze oznacza zamieszkanie osobno. To stan prawnego zawieszenia pomiędzy życiem w małżeństwie, a życiem singla, który daje więcej swobody, ale nie niesie całkowitej wolności osobistej. Warto pamiętać, że w czasie separacji wciąż obowiązują lojalność i zobowiązania wynikające z małżeństwa, co może mieć znaczenie przy ewentualnej późniejszej sprawie o rozwód.

Rodzaje separacji

Separację można podzielić na dwa zasadnicze rodzaje, tj.: separację prawną (formalną) oraz separację faktyczną

• Separacja prawna (formalna) polega na formalnym potwierdzeniu przez sąd, że między małżonkami doszło do zupełnego rozkładu pożycia. W tym przypadku sąd orzeka separację na wniosek jednego lub obu małżonków. Orzeczenie powoduje powstanie rozdzielności majątkowej, uregulowanie spraw związanych z dziećmi, alimentami oraz sposobem korzystania ze wspólnej nieruchomości.
  Separacja formalna nie oznacza zakończenia małżeństwa, strony nadal pozostają małżonkami jednak nie są zobowiązani do wspólnego pożycia. Z takiej formy najczęściej korzystają osoby, które z powodów religijnych lub przekonań nie chcą rozwiązywać małżeństwa przez rozwód, ale chcą zabezpieczyć swoje interesy oraz sytuację prawną i rodzinną.
• Separacja faktyczna polega na ustnym, nieformalnym porozumieniu małżonków, że na jakiś czas będą żyć osobno, bez ingerencji sądu i bez zmiany stanu prawnego. Nie wywołuje skutków prawnych, wspólnota majątkowa trwa nadal, a małżonkowie są formalnie wciąż zobowiązani wobec siebie tak, jakby żyli razem. Często taki stan jest wykorzystywany jako czas na przemyślenie przyszłości związku, a bywa też wstępem do późniejszego rozwodu. Separacja faktyczna wymaga zgody obu stron i nie powinna być mylona z sytuacją, gdy jedno z małżonków zostaje zmuszone do wyprowadzki, w tym przypadku nie mamy do czynienia z rzeczywistą separacją, lecz z konfliktem wymagającym rozwiązania.

W praktyce każda z tych form odpowiada innym potrzebom i okolicznościom życiowym, wybór rodzaju separacji zależy zarówno od stosunków między małżonkami, jak i od tego jakie skutki prawne są oczekiwane.

Korzyści i wady separacji

Separacja może przynieść małżonkom zarówno wymierne korzyści, jak i nieść za sobą pewne wady, które warto rozważyć przed podjęciem decyzji.

Korzyści z separacji

• Bezpieczeństwo i dystans umożliwiają uregulowanie sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz daje szansę na „czas oddechu” bez definitywnego zakończenia związku
• Rozdzielność majątkowa dzięki czemu każdy z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem i finansami
• Możliwość uzyskania alimentów po separacji formalnej osoba znajdująca się w trudnej sytuacji życiowej może domagać się alimentów od drugiego małżonka, zarówno na siebie, jak i na dzieci
• Uregulowanie kwestii mieszkaniowych sąd może określić sposób korzystania ze wspólnej nieruchomości, co zapobiega konfliktom i usprawnia codzienne funkcjonowanie
• Ochrona przed odpowiedzialnością za długi współmałżonka za które po separacji formalnej małżonkowie nie odpowiadają
• Czas na przemyślenie dalszych kroków, czyli podjęcie decyzji o rozwodzie w godnym momencie

Wady separacji:

• Brak pełnej wolności osobistej poprzez dalsze pozostawanie formalnie w związku małżeńskim, istnieje brak zawarcia nowego małżeństwa oraz powrotu do poprzedniego nazwiska
• Obowiązek wzajemnej pomocy strony zobowiązane są udzielać sobie wsparcia w trudnych sytuacjach życiowych, co bywa organizacyjnie i emocjonalnie bardzo wymagające
• Brak rozwodu, ponieważ separacja nie przechodzi automatycznie w rozwód, aby rozwiązać związek małżeński konieczne jest wszczęcie kolejnego postępowania i spełnienia dodatkowych przesłanek
• Możliwość powstania nowych konfliktów zwłaszcza jeśli strony nie są w stanie zgodnie porozumieć się w sprawach majątkowych, opieki nad dziećmi czy korzystania z mieszkania
• Brak prawa do dziedziczenia w separacji formalnej małżonkowie przestają po sobie dziedziczyć z mocy ustawy, a prawo do zachowku nie przysługuje
• Stygmatyzacja społeczna podobnie jak rozwód może być źródłem społecznych ocen czy presji

Warto pamiętać, że separacja sądowa nie ma ustalonego terminu zakończenia, gdyż trwa tak długo, jak zdecydują o tym małżonkowie, a jej zniesienie możliwe jest wyłącznie na zgodny wniosek stron rozpatrzony przez sąd.

Zniesienie separacji

Zniesienie separacji jest możliwe wyłącznie na zgodny wniosek małżonków, którzy zdecydują się na powrót do wspólnego pożycia. W tym celu należy złożyć odpowiedni wniosek do sądu okręgowego. Z chwilą zniesienia separacji ustają jej skutki i powraca wspólność majątkowa, chyba że małżonkowie wystąpią o zachowanie rozdzielności majątkowej. Sąd rozstrzyga także o władzy rodzicielskiej nad wspólnym dzieckiem, biorąc pod uwagę aktualny stan oraz dobro dziecka. Możliwość zniesienia separacji sprawia, że ta instytucja daje małżonkom dodatkowy czas na przemyślenie przyszłości, pozostawiając otwartą drogę do pojednania i powrotu do wspólnego życia bez konieczności ponownego zawierania związku małżeńskiego.

Podsumowanie

Separacja to sądownie lub faktycznie uregulowane rozstanie małżonków, gdy więzi między nimi wygasły, ale nie dochodzi do rozwiązania małżeństwa. Pozwala ona uporządkować sprawy majątkowe i rodzinne bez definitywnych skutków rozwodu. Rozróżniamy separację formalną, orzekaną przez sąd, która zmienia sytuację prawną (powstaje rozdzielność majątkowa, regulowane są alimenty i kontakty z dziećmi) oraz separację faktyczną polegającą na nieformalnym rozstaniu bez skutków prawnych.

Separacja daje czas na refleksję, zabezpiecza interesy, chroni przed długami współmałżonka i umożliwia wsparcie finansowe, lecz nie daje pełnej wolności osobistej. Strony pozostają małżeństwem i nie mogą zawrzeć nowego związku. Proces separacji bywa szybszy i tańszy niż rozwód, a jej zniesienie możliwe na zgodny wniosek małżonków.